Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO
Η μοναδική βυζαντινή κληρονομιά που βρίσκεται διάσπαρτη στα χωριά και στα πευκοδάση της οροσειράς του Τροόδους, αποκαλύπτει την ανεκτίμητη θρησκευτική κληρονομιά της περιοχής, μέσα από ένα σημαντικό αριθμό αγιογραφημένων εκκλησιών και μεγαλόπρεπων μοναστηριών της πρώην Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Δέκα (10) από τις εκκλησίες της περιοχής, που χρονολογούνται από τον 11ο έως τον 16ο αιώνα, περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO για τις τοιχογραφίες τους και τη μοναδική αρχιτεκτονική τους.
Μπορείτε να περιπλανηθείτε μέσα από τις περιοχές της Πιτσιλιάς, της Σολέας και της Μαραθάσας, για να τις ανακαλύψετε και να θαυμάσετε τις δίρριχτες ξύλινες στέγες με αγκιστρωτά κεραμίδια τοπικής παραγωγής που προστατεύουν τις εκκλησίες από τη βροχή – και μερικές φορές από τα χιόνια – αυτών των δασωμένων βουνών. Το εσωτερικό, και σε αρκετές περιπτώσεις τμήματα των εξωτερικών όψεων των δέκα εκκλησιών, είναι διακοσμημένα με τοιχογραφίες.
Ανοίγοντας τις πεπλατυσμένες ξύλινες πόρτες τους θα οδηγηθείτε σε μια σειρά από ζωντανές εικόνες και τοιχογραφίες που απεικονίζουν Αγίους, Αποστόλους και ιστορίες από την Αγία Γραφή σε όλο τους το μεγαλείο.
Επιπρόσθετα, η τέχνη των εκκλησιών αυτών περιέχει στοιχεία που αποδεικνύουν τη σχέση ανατολικής και δυτικής χριστιανικής τέχνης. Η αρχιτεκτονική των εκκλησιών είναι μοναδική και φαίνεται να έχει γηγενή προέλευση, καθώς εντοπίζεται αποκλειστικά στην οροσειρά του Τροόδους.
Η εγγραφή των βυζαντινών και μεταβυζαντινών εκκλησιών του Τροόδους στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1985, στηρίχθηκε στα ακόλουθα κριτήρια:
Οι δέκα (10) εκκλησίες της περιοχής Τροόδους που εντάσσονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO:
Πιτσιλιά
Σολέα
Μαραθάσα
Πιτσιλιά:
Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της οροσειράς του Τροόδους, στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Πιτσιλιάς, σε απόσταση πέντε περίπου χιλιομέτρων βορειοανατολικά του χωριού Πλατανιστάσα. Πρόκειται για το καθολικό ομώνυμης μονής που οικοδομήθηκε στα τέλη του 15ου αιώνα. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές η ονομασία «Αγιασμάτι» προέρχεται από τη λέξη Αγίασμα. Άλλη εκδοχή συνδέει την ονομασία με την περιοχή Αγιασμάτι της δυτικής Μικράς Ασίας, μια τοποθεσία που αναφέρεται σε σχέση με την άλωση της Κωνσταντινούπολης στα 1453. Ένα ενδεχόμενο είναι να κατέφυγαν πρόσφυγες από την περιοχή αυτή στην Κύπρο και να ίδρυσαν λίγο αργότερα ένα μοναστήρι στα βουνά του νησιού, δίνοντάς του το ίδιο όνομα με αυτό της ιδιαίτερης τους πατρίδας. Από τα υπόλοιπα μοναστικά κτίσματα, σώζονται σήμερα μόνο κάποια ερείπια κελιών στο νότιο τμήμα του ναού.
Η εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της οροσειράς του Τροόδους, χτισμένη πάνω σε ένα μικρό λόφο που δεσπόζει του ανατολικού τμήματος του χωριού Παλαιχώρι. Από το 2000 περιλαμβάνεται, μαζί με εννέα άλλες τοιχογραφημένες βυζαντινές εκκλησίες του Τροόδους, στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, στο νότιο άκρο του χωριού Πελέντρι, η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται από τα τέλη του 12ου αιώνα.
Η εκκλησία της Παναγίας του Άρακος βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Πιτσιλιάς, μεταξύ των χωριών Λαγουδερά και Σαράντι.
Σήμερα, εκτός από την εκκλησία, σώζεται και ένα διώροφο μοναστηριακό κτήριο στη βόρεια της πλευρά, το οποίο χρησιμοποιείται ως κατοικία του ιερέα. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι σαφές ότι η εκκλησία είχε ιδρυθεί ως μοναστήρι˙ενδέχεται να ήταν αρχικά ένα ιδιωτικό παρεκκλήσιο.
Η προέλευση του επωνύμου «του Άρακος» είναι αμφίβολη: κατά μια εκδοχή προέρχεται από το φυτό αρακάς, ενώ σύμφωνα με μια παράδοση η προσωνυμία της Μονής προέρχεται από τη λέξη «ιέρακας», δηλαδή γεράκι.
Σολέα:
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Στέγης βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, στο βόρειο τμήμα της κοιλάδας της Σολέας. Είναι κτισμένη στη δυτική όχθη του ποταμού Κλάριου/Καρκώτη, σε απόσταση δύο περίπου χιλιομέτρων νοτιοδυτικά του χωριού Κακοπετριά.
Η εκκλησία της Παναγίας της Ποδίθου ή Ποδύθου βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, στο βόρειο τμήμα της κοιλάδας της Σολέας. Είναι κτισμένη μέσα σε μια στενή και εύφορη κοιλάδα του ποταμού Κλάριου/Καρκώτη, μερικές εκατοντάδες μέτρα βορείως του χωριού Γαλάτα.
Η εκκλησία της Παναγίας Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη του ρέματος, τρία χιλιόμετρα νότια του χωριού Νικητάρι.
Η Παναγία Φορβιώτισσα, παλιά ήταν καθολική εκκλησία της Μονής του Forbion, όπως υποδηλώνει το όνομά της.
Μαραθάσα:
Η μονή του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, μέσα στην κοιλάδα της Μαραθάσας. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη του ποταμού Σέτραχο, απέναντι από το χωριό Καλοπαναγιώτης.
Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς ιδρύθηκε η μονή. Το καθολικό, που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ηρακλείδιο, ανάγεται στον 11ο αιώνα. Σε μία επιγραφή του 15ου αιώνα που συνοδεύει πορτραίτα δωρητών στο νάρθηκα, η εκκλησία αναφέρεται ως καθολική, δηλαδή ως η κύρια ενοριακή εκκλησία της κοινότητας.
Η εκκλησία του Αρχάγγελου Μιχαήλ βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, μέσα στην κοιλάδα της Μαραθάσας. Είναι χτισμένη μέσα στο χωριό Πεδουλάς.
σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή που βρίσκεται πάνω από τη βόρεια είσοδο, η εκκλησία κτίστηκε και τοιχογραφήθηκε στα 1474 με δαπάνη του ιερέα Βασίλειου Χάμαδου. Ο ιερέας εικονίζεται πάνω από την κτητορική επιγραφή, συνοδευόμενος από τη σύζυγο και τις δύο θυγατέρες του, να προσφέρει ομοίωμα της εκκλησίας στον Αρχάγγελο Μιχαήλ.
Η εκκλησία της Παναγίας βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, μέσα στην κοιλάδα της Μαραθάσας. Είναι κτισμένη σε ένα λόφο πάνω από το χωριό Μουτουλλάς
Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή στο βόρειο τοίχο του Ιερού Βήματος, ο ναός κτίστηκε και τοιχογραφήθηκε στα 1280 με δαπάνη του «Ιωάννη του Μουτουλλά» και της συζύγου του Ειρήνης, οι οποίοι απεικονίζονται να κρατούν το ομοίωμα της εκκλησίας. Ενδέχεται, λοιπόν, να πρόκειται για ένα ιδιωτικό παρεκκλήσιο.